بجنورد-ایرنا- منطقه حفاظت شده میاندشت خراسان شمالی این روزها دوباره بوی امید می‌دهد؛ جایی که یوز ایرانی پس از سال‌ها تلاش برای بقا، نشانه‌هایی تازه از زندگی و زادآوری را به نمایش گذاشته است.

به گزارش ایرنا، همزمان با برگزاری همایش ملی یوز در بجنورد، میاندشت جاجرم روزهایی متفاوت را تجربه می‌کند؛ زیستگاهی که سال‌هاست نامش با سرنوشت یوزپلنگ آسیایی گره خورده و حالا با ثبت مشاهدات کم‌سابقه و یک زادآوری امیدبخش، بار دیگر نگاه‌ها را به سوی خود کشانده است.

یوز در میاندشت فقط یک گونه جانوری نیست؛ هر بار که دوربین‌های پایش حضورش را ثبت می‌کنند، نشانه‌ای از زنده بودن بخشی از طبیعت ایران در قاب می‌نشیند. امسال ۱۸ نوبت مشاهده و تصویربرداری مستند از یوزها در این منطقه ثبت شده و حدود ۳۰ گزارش مردمی نیز از مشاهده این گونه به دست آمده است.

هشت یوز شناسایی‌شده در تصاویر پایش؛ نشانه‌ای از روزهای امید میاندشت

در تصاویر ثبت‌شده، هشت قلاده یوز شناسایی شده‌اند؛ خانواده «هلیا» با یک ماده و پنج توله، یک ماده یوز به نام «تلما» و یک توله که بر اثر حوادث طبیعی تلف شده است. به این ترتیب حضور هفت یوز به صورت قطعی و مستند در میاندشت تأیید شده است؛ آماری که برای یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های یوز ایرانی، خبری امیدوارکننده به شمار می‌رود.

اما شاید شیرین‌ترین بخش این قصه، توله‌های هلیا باشند؛ پنج توله‌ای که برخلاف بسیاری از روایت‌های تلخ حیات وحش، یک سال را پشت سر گذاشته و اکنون سالم هستند. این زادآوری کم‌سابقه حاصل یک اتفاق ساده نیست؛ پشت آن، سال‌ها حفاظت، پایش شبانه‌روزی محیط‌بانان، افزایش امنیت زیستگاه و بهبود نسبی منابع آب و طعمه قرار دارد.

میاندشت؛ نفس تازه یوز

در میاندشت، آب و آهو بخشی از همان زنجیره‌ای هستند که حیات یوز به آن وابسته است. افزایش جمعیت آهو، به عنوان مهم‌ترین طعمه یوز، شرایط مناسبی برای تداوم حیات این گربه‌سان فراهم کرده، اما طبیعت هم مرزی برای تحمل دارد.

ثبت ۱۸ نوبت مشاهده مستند از یوز و شناسایی هشت قلاده در میاندشت

مراتع میاندشت فقیر و کم‌علوفه‌اند و توان اکولوژیک منطقه برای پشتیبانی از جمعیت کنونی آهو تقریبا به ظرفیت خود رسیده است. بارندگی‌های مناسب امسال پوشش گیاهی را بهتر کرده، اما گرمای فصل و کوتاه بودن دوره رویش گیاهان، همچنان آینده منابع غذایی حیات وحش را شکننده می‌کند.

آب نیز داستان دیگری دارد. در روزهای گرم، رساندن آب به آبشخورها با تراکتور انجام می‌شود؛ در حالی که گستردگی منطقه و نیاز حیات وحش، امکانات بیشتری می‌طلبد. تامین یک دستگاه کامیون برای آبرسانی، اکنون یکی از نیازهای جدی این زیستگاه است.

هر قطره آب در میاندشت می‌تواند به ادامه یک زندگی منتهی شود؛ همان‌گونه که هر آهو بخشی از زنجیره‌ای است که در نهایت به بقای یوز می‌رسد.

امید در میان تهدیدها

اما قصه میاندشت هنوز پایان خوشی ندارد. در کنار نشانه‌های امید، تهدیدها همچنان در کمین‌اند.

چرای غیرمجاز دام، به‌ویژه شتر، فشار مضاعفی بر مراتع وارد کرده است. به گفته مسئولان محیط زیست، تنها در بهار امسال ۱۰۰ پرونده تعلیف غیرمجاز تشکیل شده که ۵۰ مورد آن مربوط به شتر بوده است.

ورود دام تنها علوفه را کم نمی‌کند؛ پوشش گیاهی را تحت فشار قرار می‌دهد و می‌تواند منابع آب حیات وحش را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، آهوها ممکن است برای یافتن غذا به سمت مزارع و باغ‌های اطراف حرکت کنند و تعارض میان مردم و حیات وحش افزایش یابد.

تلاش برای خروج دام از زیستگاه نیز مسیری دشوار و زمان‌بر است. از حدود ۱۵ هزار رأس دام دارای حقوق عرفی در گذشته، حقوق حدود پنج هزار رأس تاکنون خریداری شده و حدود ۱۰ هزار رأس دیگر همچنان باقی مانده‌اند.

بیش از ۸۵ هزار هکتار عرصه در میاندشت و ضامن آهو زیر پوشش حفاظت قرار دارد

در کنار همه اینها، جاده‌ها تهدیدی هستند که درست از دل توسعه عبور می‌کنند. یوز برای بقا به جابه‌جایی میان زیستگاه‌های خود نیاز دارد و کریدور میاندشت ـ توران یکی از مسیرهای مهم این جابه‌جایی است. هر خودرو در جاده‌های یوزخیز می‌تواند در کسری از ثانیه، سرنوشت یک گونه را تغییر دهد.

مرگ یوز «یارقلی» بر اثر برخورد با خودرو در سال ۱۳۹۷، هنوز نمونه‌ای تلخ از همین خطر است؛ خطری که با افزایش ترددهای جاده‌ای در ماه‌های پیش رو جدی‌تر می‌شود.

ایمن‌سازی جاده‌ها، نصب تابلوهای هشدار، کنترل سرعت، فنس‌کشی و پایش مسیرها، حلقه‌هایی از زنجیره‌ای هستند که باید برای حفظ این گونه در کنار هم قرار گیرند.

حفاظت البته در میاندشت متوقف نمی‌شود. طرح حفاظت مشارکتی «یوزکنام پل ابریشم» و حضور یوزبان‌ها در کریدور میان میاندشت و توران، نشان می‌دهد که بقای یوز به مرزهای یک منطقه حفاظت‌شده محدود نیست؛ این گونه برای زنده ماندن به سرزمینی پیوسته و امن نیاز دارد.

اکنون میاندشت با وسعت بیش از ۸۵ هزار هکتار، در یکی از حساس‌ترین مقاطع حیات خود قرار گرفته است؛ از یک سو پنج توله هلیا تصویری از آینده را پیش چشم دوستداران طبیعت گذاشته‌اند و از سوی دیگر، کمبود آب، محدودیت علوفه، چرای دام و جاده‌های ناامن همچنان سایه خود را بر این امید انداخته‌اند.

همایش ملی یوز در بجنورد می‌تواند فرصتی باشد تا این امید از قاب دوربین‌ها فراتر رود و به تصمیم‌های عملی تبدیل شود؛ تصمیم‌هایی برای آب، علوفه، امنیت زیستگاه، خروج دام و ایمن‌سازی کریدورها.

میاندشت نشان داده است که اگر زیستگاه فرصت نفس کشیدن پیدا کند، یوز هم می‌تواند دوباره متولد شود. حالا وظیفه انسان است که این فرصت را از او نگیرد.